تعریف بهینه کاوی

در شرایط رقابتی امروز، كیفیت و بهره وری دو عامل مهم و اساسی در بقای مؤسسات و تولیدكنندگان می باشد و بهبود مستمر ابزاری مطمئن جهت تداوم حضور در این بازار می باشد. یكی از روش هایی كه موجب پیشرفت سازمان ها در این عرصه رقابتی می گردد، الگوبرداری از بهترین هاست. فرآیند الگوبرداری با شناخت سازمان یا سازمان هایی كه در نوع خود بهترین هستند، تكنیك هایی را معرفی می كند كه بدان وسیله بتوان شكاف موجود بین سازمان خودی تا سازمان پیشرو را به حداقل رساند. این ابزار امروزه بهینه کاوی نامیده می شود.

بهینه کاوی (Benchmarking) از دو كلمه انگلیسی Bench (نیمكت) و Mark (علامت گذاری) تشكیل شده است و یكی از ده ابزار مدیریت كیفیت جامع (TQM) جهت ارتقاء عملكرد سازمان می باشد. در مورد منشاء این كلمه نظریه های مختلفی وجود دارد كه سه دسته از آنها در ذیل آمده است:

 

1.       یكی از نظریه ها مدعی است كه این كلمه از نقشه برداری جغرافیایی نشأت گرفته است، به طوری كه یك بهینه کاوی، نقطه مرجع پستی و بلندی در زمین است و موقعیت سایر نقاط با مراجعه و مقایسه با این نقطه به دست می آید.

2.       نظریه دیگری می گوید كه این كلمه از فروش پارچه آمده است، یك خط كش در پیشخوان مغازه برای اندازه گیری پارچه قرار داده می شود. به این ترتیب فروشنده با این بهینه کاوی مقدار پارچه را اندازه می گیرد.

3.       نظریه سوم ادعا می كند كه بهینه کاوی از رقابت های ماهیگیری آمده است. در این روش اندازه ماهی از قرار دادن آن روی یك نیمكت و اندازه گیری طول آن بوسیله علامت گذاری با یك چاقو بر روی نیمكت تعیین می شود.

 

 تعاریف گوناگونی از بهینه کاوی ارائه شده است كه یكی از تعاریف مناسب از APQC می باشد و به صورت ذیل است:

” رفتار متواضعانه برای پذیرش برتری دیگران در یك موضوع خاص و نیز رفتار عاقلانه برای رقابت و برتری جستن بر آنها در همان موضوع.“

بهینه کاوی ابزاری برای اصلاح و بهبود می باشد. این جمله دو شرط مهم را می رساند. اول آنكه همه جنبه های سازمان و تشكیلات را دربرمی گیرد و نمی تواند همه مسائل را حل كند ولی برای سازمان ها و تشكیلات پایدار مناسب خواهد بود.

دوم آنكه بهینه کاوی برای بهبود است. عده ای به بهینه کاوی فقط به عنوان ابزاری برای ارزیابی عملكرد خودی در ارتباط با دیگران می نگرند. این فقط قسمتی از آن می باشد. اگر مفهوم اصلاح و بهبود به عنوان هدف مركزی در نظر گرفته نشود، این ابزار تقریباً بدون استفاده خواهد بود.

بسیاری از افراد بهینه کاوی را فقط روشی برای مقایسه ارقام كلیدی مثل وجوه مالی، مالیات و دارایی و به منظور رتبه بندی یك شركت در مقابل رقبا و یا یك استاندارد صنعت می دانند كه این دیدگاه محدودكننده مربوط به گذشته می باشد اما امروزه یك ابزار بسیار قدرتمند و متفاوت با قبل می باشد.

 

تاریخچه بهینه کاوی

انواع بهینه کاوی

فرآیند بهینه کاوی